TEBlogo

De Beiaard

De beiaard bestaat uit een reeks harmonisch samenklinkende klokken, met minstens twee chromatische octaven. Hij wordt doorgaans in een toren opgehangen en kan middels een klavier bespeeld worden. Moderne beiaarden hebben een klavier van 4 octaven en het mechanisme werd geperfectioneerd zodat het bespelen minder fysieke inspanning vraagt en er ook meer virtuoze melodieën mogelijk worden. Zij vormen samen het typische geluid van het instrument. Ook het gieten van de klokken heeft in de loop der eeuwen verbeteringen gekend die de klank voor het moderne gehoor aangenaam en harmonisch maken. Fundamenteel is de techniek van klokkengieten echter onveranderd.

Beiaardmechaniek

Een beiaard is ongetwijfeld het grootste muziekinstrument ter wereld. De beiaardier bespeelt het klavier via één of meerdere rijen klokken. Om de titel beiaard te mogen dragen, moet deze over minstens 23 klokken beschikken. Dat is zo vastgelegd door de prestigieuze World Carillon Federation. Carillon is immers ook in het Nederlands een synoniem voor beiaard.

Een beiaardklavier bestaat uit een manuaal of stokkenklavier en een voetklavier of pedaal.

Elke toets van het manuaal of het pedaal is via een metalen draad verbonden met een klepel. Als een toets volledig ingedrukt wordt, raakt de klepel de binnenkant van de kok waardoor deze tot klinken gebracht worden. Men kan slechts één pedaal per voet indrukken, bij het manuaal kan men hetzij één toets per hand, hetzij twee toetsen en zeer uitzonderlijk zelfs drie toetsen gelijktijdig aanslaan. Belangrijk te weten is dat men voor het handenspel meestal met gesloten handen speelt, waarbij de toets ingedrukt wordt door een draaiende polsbeweging.

De snelheid en de wijze waarop de toets wordt bewogen, bepaalt de dynamiek en de muzikaliteit. Dankzij de vele technische verbeteringen die de beiaard - en het beiaardklavier in het bijzonder - heeft ondergaan onder invloed van Jef Denyn (Mechelen) en later van André Lehr (Nederland) en dankzij de virtuoze speelwijze van vele vooraanstaande beiaardiers, is het klokkenspel uitgegroeid tot een volwaardig muziekinstrument. De Vlaamse componist Gaston Feremans gebruikte de beiaard zelfs als concertinstrument in zijn oratorium "Het Bronzen Hart".

Functie

Klokjes of bellen behoren ongetwijfeld tot de oudste muziekinstrumenten ter wereld. Lang voor onze jaartelling vinden we ze terug in het Midden-Oosten en later ook in China als halsbel bij dieren om ze te beschermen tegen boze geesten.

In het oude Griekenland en Rome werden klokjes gebruikt om begin en einde van de werktijden voor de slaven aan te geven, of om de opening van thermen of de start van spelen aan te kondigen.

In de middeleeuwen kregen klokken ook een religieuze functie: de christenen riepen de gelovigen samen door middel van een klok. Eén van de belangrijkste functies was de uurslag. Om de omwonenden opmerkzaam te maken op de nakende uurslag, ontstond de voorslag: drie of vier kokjes die een korte melodische inleiding gaven op de uurslag. Zo bezat Mechelen reeds in 1372 een voorslag, ook wekkering of rammel genoemd.

Door wedijver tussen steden werd dit aantal klokjes steeds meer uitgebreid. De klokjes moesten harmonisch samen klinken, daarom was het heel belangrijk goed gestemde en zuiver klinkende klokken te gieten. Vooral Mechelen nam hier het voortouw: eind 15de en begin 16de eeuw waren vooral de families Waghevens en Van den Gheyn actief als klokkengieter met muzikaal hoogstaande producten.

De voorslag kreeg meer en meer klokjes en een hand- of stokkenklavier werd noodzakelijk. Zo kreeg de voorslag van de Mechelse Sint-Romboutstoren een handklavier in 1556. Later werd er ook een voetklavier of pedaal aan toegevoegd.

Een beiaard is een reeks harmonisch samenklinkende klokken, minstens twee chromatische octaven omvattend, doorgaans in een toren opgehangen, waarop bij middel van een klavier kan gemusiceerd worden.